Alles over het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) en het Schone Lucht Akkoord (SLA)

Red Color

Het Schone Lucht Akkoord is ondertekend

Op 13 januari 2020 heeft de Minister voor Milieu en Wonen, samen met 36 gemeenten en 9 provincies, het Schone Lucht Akkoord (SLA) ondertekent waarin een pakket maatregelen wordt gepresenteerd om "de lucht in Nederland schoner en gezonder te maken". Samen met de ondertekenaars zal gewerkt worden aan het opstellen van de uitvoeringsagenda van het SLA. Gemeenten en provincies die nog niet hebben ondertekend, kunnen in de loop van 2020 toetreden tot het Akkoord.

Gezamenlijk hebben de partners in het SLA afgesproken dat de gezondheidsschade die door luchtverontreiniging uit Nederlandse bronnen wordt veroorzaakt, in 2030 minimaal moet zijn gehalveerd ten opzichte van 2016. Hiermee krijgt gezondheid een veel prominentere plek in het luchtbeleid. Het lopende Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) richt zich op het aanpakken van de plekken waar de luchtkwaliteit nog niet voldoet aan de Europese normen, het SLA streeft naar zo veel mogelijk gezondheidswinst voor iedereen in Nederland.

Om de halvering van de gezondheidsschade te bereiken stelt het SLA algemene maatregelen voor waarmee de 'deken van luchtverontreiniging' boven Nederland wordt aangepakt. Daarnaast staan er in het SLA gebiedsgerichte maatregelen voor dichtbevolkte locaties met hoge concentraties luchtverontreiniging, binnensteden en gebieden in de buurt van intensieve veehouderijen. Het akkoord stelt doelen en maatregelen voor die gericht zijn op 6 sectoren: (weg)verkeer, mobiele werktuigen, landbouw, scheepvaart, industrie en huishoudens. Zo moeten de negatieve gezondheidseffecten van verkeersemissies bijvoorbeeld in 2030 met 70% zijn verminderd ten opzichte van 2016. Wat betreft de sector huishoudens streeft het SLA naar 'een dalende trend' van de emissies van houtstook.

De aankondigingsbrief, die begint met de zin: "Schone lucht is van levensbelang", is hier te lezen. Het SLA-akkoord is hier te zien.

In een brief van enkele GGD's (publieke gezondheid) aan de Minister van Economische Zaken en Klimaat bevelen zij aan in het klimaatbeleid, in navolging van de Omgevingswet, gezondheid mee te nemen in alle afwegingen. Daarbij moet het klimaatbeleid met de inzet die momenteel wordt gepleegd verbonden worden met de Nationale Omgevingsvisie, het Schone Lucht Akkoord, het Preventieakkoord en de aankomende Nota Volksgezondheid. Dit kan door de departementen I&W en VWS bij het klimaatbeleid te betrekken. Op lokaal niveau kan de GGD een belangrijke rol spelen in het belichten van gezondheidsaspecten bij klimaatmaatregelen.

Lees hier de brief d.d. 4 oktober 2019

Kosten en effecten van opties voor Nationaal Luchtbeleid

Rapport Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) 28-05-2019

In deze studie verkent het PBL een aantal mogelijke nationale maatregelen voor verbetering van de luchtkwaliteit tot 2030. Maatregelen zijn vergeleken op effectiviteit en kosteneffectiviteit voor verlaging van de gemiddelde blootstelling van de Nederlandse bevolking aan fijnstof, stikstofdioxide en roet.

In het regeerakkoord van het kabinet Rutte-III is afgesproken dat er een nationaal actieplan luchtkwaliteit komt dat gericht is op een permanente verbetering van de luchtkwaliteit. Deze studie geeft inzicht in blootstellingseffecten en kosten van een aantal mogelijke nationale maatregelen. Het onderzoek is afgebakend tot maatregelen voor het verkeer, de houtstook in woningen en de landbouw.

Houtstookmaatregelen zijn effectief tegen fijnstof en roet

Voor een verlaging van de blootstelling aan fijnstof en roet op de langere termijn (2025-2030) zijn houtstookmaatregelen naar voorbeeld van Duitse wet- en regelgeving verreweg het meest effectief. Het gaat hier om de invoering van een nationale emissie-eis voor bestaande houtkachels gericht op uitfasering van oude vervuilende kachels, en het beperken van het gebruik van open haarden. Maatregelen voor houtstook behoren tot de meest kosteneffectieve maatregelen. De grote effectiviteit van deze maatregelen wordt verklaard doordat oude houtkachels en open haarden veel fijnstof uitstoten en heel lang mee gaan (mediane levensduur van kachels is 25 jaar).

Onderzochte maatregelen bij verkeer en landbouw hebben op de lange termijn (2025-2030) een veel minder groot effect op de blootstelling aan fijnstof en roet dan de houtstookmaatregelen maar een aantal hiervan scoren desondanks gunstig op kosteneffectiviteit. Voorbeelden zijn: de invoering van een stimuleringsregeling voor de retrofit (emissie-nabehandeling) van bestaande binnenvaartschepen, het verplicht stellen van mestinjectie bij grasland op zand (geen effect op roet), aanscherping van ammoniakemissie-eisen voor nieuwe melkveestallen en legkippenstallen (geen effect op roet) en het verlagen van de snelheid van zeeschepen nabij havens.

Verkeersmaatregelen zijn effectief tegen stikstofdioxide

Voor een verlaging van de blootstelling aan stikstofdioxide op de langere termijn zijn verkeersmaatregelen het meest effectief. De kabinetsambitie voor elektrificatie van personenauto’s heeft potentieel in 2030 het sterkste effect maar het is nog niet duidelijk met welke concrete maatregelen deze ambitie ingevuld gaat worden. De elektrificatie van personenauto’s is op de langere termijn een kosteneffectieve manier om de stikstofdioxideblootstelling te verlagen.

Op korte termijn kan de luchtkwaliteit verbeteren met uitfasering van dieselauto’s zonder roetfilter

Op de korte termijn (2020-2025) zou een volledige uitfasering van dieselpersonen- en bestelauto’s zonder roetfilter de sterkste effecten opleveren voor de gemiddelde blootstelling (aan zowel fijnstof, stikstofdioxide als roet) o.a. door een schoner wagenpark op korte termijn. Een deel van dit potentieel zou met lokale maatregelen (milieuzones) kunnen worden gerealiseerd. Doordat het autopark de komende jaren op zichzelf al schoner wordt nemen de blootstellingseffecten van dit type maatregelen af in de tijd.

Download het rapport (PDF, 1 MB)

Longfonds, zorgverleners en wetenschappers vragen om meer ambitie voor gezonde lucht

De behandeling van het Schone Lucht Akkoord staat op de agenda van het Algemeen Overleg Leefomgeving van donderdag 12 september 2019. Longfonds, zorgverleners en wetenschappers roepen u op u hard te maken voor gezonde lucht. Wij vragen u bij de staatssecretaris te pleiten voor meer ambitie en effectieve maatregelen in het Schone Lucht Akkoord, zodat er sneller gezondheidswinst voor iedereen en zeker voor mensen met een longziekte of hart-en vaatziekte bereikt wordt.

Noodzaak voor Gezonde Lucht

De noodzaak voor gezonde lucht is groot: er is veel gezondheidswinst te verwachten van verdere verbetering van de luchtkwaliteit. Blootstelling aan fijnstof, stikstofdioxide en ozon veroorzaakt nadelige gezondheidseffecten

het ontstaan en verergeren van luchtweg-en longaandoeningen, zoals astma, COPD en longkanker. Hierbij gaat het om een vermindering van de longfunctie en om luchtwegklachten zoals hoesten, kortademigheid en piepen. Meer dan 20% van het aantal nieuwe gevallen van chronische bronchitis bij volwassenen ontstaat door PM2,5. De effecten kunnen zo ernstig zijn dat ze kunnen leiden tot ziekenhuisopname en vroegtijdige sterfte. 4% van alle spoedopnamen (meer dan 4.000) voor ziekten aan de ademhalingswegen is het gevolg van luchtverontreiniging. 11% van alle longkankersterfte is het gevolg van PM2,5.

het ontstaan en verergeren van aandoeningen van hart en bloedvaten. Ook dit kan leiden tot ziekenhuisopname en vroegtijdige sterfte.4% van alle spoedopnamen (meer dan 12.000) voor hart-en vaatziekten is het gevolg van luchtverontreiniging.

37% van alle baby’s die geboren worden met laag geboortegewicht (lager dan 2500 gram) is het gevolg van PM2,5.

jaarlijks minimaal 11.000 vroegtijdige sterfgevallen.

Waarschijnlijk is deze indrukwekkende lijst aan gezondheidseffecten niet uitputtend.

Recent onderzoek laat zien dat bij meer dan 20% van de kinderen met astma het ontstaan van de ziekte gerelateerd is aan blootstelling aan stikstofdioxide. Andere onderzoeken tonen onder meer verbanden tussen luchtvervuiling en snelle veroudering van de longen, veranderingen in de kleinere bloedvaten in de longen en hogere sterfte als gevolg van onder meer hart-en vaatziekten. Zelfs met diabetes en psychische aandoeningen zoals dementie, depressie en schizofreniezijn relaties gevonden.

Het Schone Lucht Akkoord als kans

Het Schone Lucht Akkoord (SLA) kán de stimulans zijnom in de komende jaren de luchtkwaliteit substantieel te verbeteren. Eerder is uit de beleidsdoorlichting van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit gebleken dat de getroffen maatregelen onvoldoende doeltreffend zijn geweest. De overheid had dus meer kunnen doen om mensen te beschermen tegen luchtvervuiling. Met het SLA ligt er een nieuwe kans om de gezondheid van mensen te verbeteren.

Gezondheid als indicator

Al langer pleit het Longfonds samen met longartsen en andere zorgverleners voor het centraal stellen van gezondheid in luchtkwaliteitsbeleid. Met het ontwikkelen van een gezondheidsindicator waar beleid aan getoetst kan worden, komt het Kabinet hieraan tegemoet. Wij ondersteunen dan ook de inzet van de gezondheidsindicator.

De uitdaging voor echt gezonde lucht

De ambitie van het Schone Lucht Akkoord is om ‘vijftig procent gezondheidswinst te realiseren in 2030 ten opzichte van 2016. Dit betekent dat er wordt gestreefd naar 4 maanden gezondheidswinst in 2030 en het voorkómen van jaarlijks 4.000 tot 5.000 sterfgevallen. Ons inziens kan dat ambitieuzer: wij vinden dat het aantal vroegtijdige doden van 11.000 per jaar veel sneller naar beneden kan.In Nederland gaan we gemiddeld 9 maanden eerder dood door vieze lucht. Tot voor kort hield het RIVM het op 13 maanden, maar door een andere manier van rekenen lijken we er 4 maanden op vooruit te zijngegaan. Daar hebben onze longen en hart niets aan. De mensen die op de vieste locaties wonen leven zelfs 18 maanden korter. Gemiddeld 4 maanden minder levensverlies is zeker voor hen onvoldoende. Naast korter leven, leidt luchtverontreiniging ook tot verlies in kwaliteit van leven, zeker voor mensen met een longziekte of hart-en vaatziekte.

Wat ons echter de grootste zorgen baart is de manier waarop het kabinet de doelstellingen hoopt te behalen. We zien dat het kabinet voor luchtkwaliteit vooral inzet op het versterken en borgen van de effectiviteit van bestaand beleid, en het mogelijk maken van lokale pilots. Er is slechts in een enkele nieuwe maatregel voorzien. De overige maatregelen bestaan uit reeds voorgenomen beleid, ook op andere beleidsterreinen zoals landbouw en uit maatregelen die in het Klimaatakkoord zijn opgenomen. Wij willen meer ambitie om sneller meer gezondheidswinst te behalen. Wij roepen u daarom op om bij de staatssecretaris te pleiten voorhet volgende:
 
- Tref maatregelen voor alle vervuilende bronnen: industrie, verkeer, particuliere houtstook, biomassa, intensieve veeteelt, vliegverkeer en scheepvaart;
- Zorg dat het op de meest vieze plekken aanzienlijk schoner wordt;
- Tref geen negatieve maatregelen, of draai deze terug. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het terugdraaien van de snelheidsverhoging op snelwegen. En om de voor luchtkwaliteit en gezondheid ongewenste inzet op pelletkachels en biomassacentrales;
- Pak de grootste vervuilers als eerste aan;
- Stimuleer schone en gezonde alternatieven;
- De Rijksoverheid moet de regie voeren, de voorwaarden scheppen voor lokaal beleid (waaronder financiering), en zorgen voor adequate monitoring op de voortgang.
 
Gevoelige groepen
 
Gevoelige groepen zijn niet apart opgenomen in de gezondheidsindicator. In de Hoofdlijnenbrief wordt wel genoemd dat kwetsbare groepen zoals kinderen en astmapatiënten extra last hebben van de gevolgen van slechte luchtkwaliteit. Daarom worden hiervoor in het Schone Lucht Akkoord specifieke maatregelen uitgewerkt. Als voorbeeld wordt het stookalert (advies om geen hout te stoken) bij ongunstig weer genoemd. Wij bepleiten een gevoelige groepen-beleid met een specifiek maatregelenpakket dat meer behelst dan alleen het invoeren van een stookalert. Plaats bijvoorbeeld geen sportvelden of gevoelige bestemmingen, zoals scholen, kinderdagverblijven en verpleeghuizen nabij vervuilende bronnen. 
 
De volledige petitie is hier te lezen en te downloaden.
 

"Nederlands beleid op circulaire economie en duurzaam inkopen gooit hoge ogen in Europees verband"

"Nederland heeft een koppositie op het gebied van circulaire economie en duurzaam inkopen van de overheid zelf. En ook op andere milieuthema’s is sprake van vooruitgang, maar ook ruimte voor verbetering.

Dat concludeert de Europese Unie in haar tweejaarlijkse Evaluatie Uitvoering EU-Milieubeleid 2019.

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat): “Dit is een Paasrapport waar we mee thuis kunnen komen. Op belangrijkste aspecten scoren we heel goed. Tegelijkertijd is het niet zaligmakend, bijvoorbeeld de luchtkwaliteit kan verder verbeterd worden. Dus dat doe ik.
 
Van Veldhoven komt nog voor de zomer met haar inzet voor het Schone Lucht Akkoord. Gezondheidswinst door betere luchtkwaliteit staat in dat akkoord voorop.
 
Ruimte voor verbetering

Wat water- en luchtkwaliteit en natuurbehoud, ziet Europa in Nederland ‘enige vooruitgang’ maar tegelijkertijd ook ‘ruimte voor verbetering’. Het kabinet werkt hard om ook daar stappen te zetten."

Dat is wat de Staatssecretaris zegt, maar de conclusie van de EU is enigszins anders:

De luchtkwaliteit in Nederland nog steeds zorgwekkend.

Meer artikelen...