Schone Lucht Akkoord logo

 

 

Toespraak van staatssecretaris Heijnen (IenW) tijdens het Schone Lucht Jaarcongres in Almere, op maandag 30 mei 2022

Dank Ruud (Koornstra)! En dank gedeputeerde Cora Smelik (GL) van provincie Flevoland en wethouder Roelie Bosch (CU) van de gemeente Almere voor de gastvrije ontvangst op dit indrukwekkende Floriade-park!

En goed dat ook de ‘toekomst’ aan boord is. [1] Want inderdaad: het gaat vandaag over jullie toekomst! Terecht dat jullie het podium bestormden om dat luid en duidelijk aan de agenda van vandaag toe te voegen! De presentatie van kinder/longarts Ismé de Kleer zojuist liet heel duidelijk zien hoe ongelooflijk belangrijk schone lucht is, juist voor kinderen!

Wij zijn hier nu in de Flevopolder, een meter of 3, 4 onder zeeniveau, op de bodem van de voormalige Zuiderzee. Water en bodem zijn hier sterk met elkaar verbonden. Heb je het over het 1, dan heb je het ook over het ander. En daarom is het goed om het over het derde element te hebben: lucht. Want dat zijn de 3 elementen die we elke dag nodig hebben voor een goed en gezond leven. Heel mooi dus dat dit Schone Lucht Jaarcongres vandaag hier plaatsvindt, op deze epische Expo vol ‘groene oplossingen van innovators uit binnen- en buitenland die onze steden leuker, mooier en duurzamer maken’ – ik citeer nu uit de brochure van de Floriade J.

Beste mensen,

Praten over lucht gebeurt vaak en veel. Maar vandaag hebben we het over een heel specifiek soort lucht: over schone lucht. Over onze gezondheid, over de effecten van luchtvervuiling op jonge kinderen, over aandacht voor onderwijs en de volgende generaties.

Op 13 januari 2020 sloten wij het Schone Lucht Akkoord. We begonnen met 46 overheden, en inmiddels hebben rond de honderd overheden, waaronder alle provincies, hun handtekening onder het akkoord gezet. In dat Schone Lucht Akkoord hebben we een aantal doelen gesteld, zoals:

Een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in Nederland te realiseren.

Steeds minder stikstofoxide en fijnstof in de lucht;
50% gezondheidswinst ten opzichte van 2016 door schonere lucht in 2030.

We maken die doelen zo concreet mogelijk. En het RIVM meet elke twee jaar de effecten van maatregelen die de lucht schoner moeten maken. In maart heb ik de 1e bevindingen van het RIVM met de Kamer gedeeld.

Ik begin met het goede nieuws: de lucht wordt steeds schoner, mensen leven daardoor langer én in een betere gezondheid. Het Schone Lucht Akkoord heeft effect: We liggen op koers om 50% gezondheidswinst te halen in 2030.

En u voelt gelijk al een ‘maar’ aankomen. Inderdaad: we zijn er nog niet. Het gaat nu om de uitvoering en dat gaat nog niet op alle fronten snel genoeg. In het huidige tempo halen nog niet alle gestelde doelen. U begrijpt dat ik daar nog geen genoegen mee neem. Ja, de luchtvervuiling door het wegverkeer en mobiele werktuigen daalt substantieel, maar daar moet zeker nog een tandje bij om in 2030 echt de doelen te halen [2].

Met onderzoek en pilot projecten werken we ook aan aanvullende maatregelen voor houtstook. En door gezondheidsdoelen slim te combineren met stikstof en klimaatbeleid. Zo werken we aan akkoord over Schoon en Emissieloos Bouwen met overheden en bedrijven. Vanuit de rijksoverheid investeren we daar fors in.

Maar het gaat vandaag niet over percentages, over cijfers achter de komma. Het gaat hier om de gezondheid van ons allemaal, over een primaire levensbehoefte.

En het is belangrijk. Want jaarlijks overlijden in Nederland 11 duizend mensen voortijdig door het inademen van vervuilde lucht. En een veelvoud aan gezondheidsklachten. Dat mogen en kunnen we niet accepteren. We weten waar die vervuiling uit bestaat. We weten wat ons te doen staat.

De ideeën hebben we, de plannen liggen er. En nu komt het op de uitvoering aan. En dat is een kwestie van samenwerking.

En dus maken we het zo concreet mogelijk. Met concrete maatregelen. En met de subsidieregeling SPUK – de Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord – waarvoor gemeenten en provincies projecten kunnen indienen voor schonere lucht en gezondheidswinst.

We zijn natuurlijk niet bij nul begonnen. Gemeenten zijn al veel langer bezig. De maatregelen zijn ook niet altijd makkelijk.

Oude auto’s weren uit binnensteden. Het is niet bij iedereen populair populair, maar het werkt.

En in veel steden zoals Heerlen, Utrecht, Rotterdam en Maastricht is ook de houtrook aangepakt.

In Nijmegen is er een sloopregeling van brommers en snorfietsen
en in Gelderland loopt een project met schonere mobiele werktuigen – zoals graafmachines.

Ook bij houtstook zien we felle discussies tussen voor- en tegenstanders. Ik vind het belangrijk om ze allemaal te horen. Maar vooral ook om te luisteren naar de ideeën en ervaringen van anderen, zoals vandaag jongeren.

De meeste deelnemers laten het niet bij de maatregelen uit het akkoord, maar gaan een stap verder om de luchtkwaliteit te verbeteren. Vorig jaar hadden we 772 extra maatregelen naast de maatregelen uit ons akkoord. Dat juich ik natuurlijk van harte toe!

Maar – zoals ik al zei – er moet nog een schepje bovenop. Want om onze leefomgeving, en die van toekomstige generaties écht gezonder te maken, is het belangrijk dat we elkaar nog veel meer opzoeken en samenwerken.

Want lucht stopt niet met stromen bij de gemeentegrens. En onze samenwerking dus ook niet. Samen zorgen we ervoor dat alle maatregelen, pilots en plannen voortvarend worden uitgevoerd. Gemeenten, provincies en het Rijk.

Luchtbeleid staat niet op zichzelf. Het is verweven met tal van andere thema’s. Bijvoorbeeld in de integrale aanpak van de klimaat- en stikstofopgaven. En ook de overstap op duurzame energie.

Met elektrische auto’s en vergroening van scheepvaart en industrie wordt de lucht in Nederland merkbaar schoner.

Door onze steden met meer water, meer groen en ruimte voor de fiets in te richten, bereiden we ons voor op het veranderende klimaat. Steden koelen af, en de luchtkwaliteit verbetert.

Er zijn veel voorbeelden. En er kunnen nog heel veel nieuwe bij. Hoe meer gemeenten meedoen, hoe meer effect. De deuren van het Akkoord blijven wijd open staan voor alle gemeenten die mee willen doen. En ook voor alle organisaties en individuen die mee willen denken hoe we de lucht nog schoner en gezonder kunnen maken.

Beste mensen,

Vandaag is de 1e dag waarop we verder werken aan een gezond land met frisse lucht. We doen dat door ideeën en kennis met elkaar te delen. Door klimaat- en stikstofbeleid te combineren met ons werk aan schone lucht. Door al die goede voorbeelden van praktische maatregelen in de etalage te zetten en door gezamenlijk meer werk te maken van een ambitieus internationaal luchtbeleid.

En daarom gaan we aan het werk.
We hebben een bomvol programma vandaag. En ik brand van nieuwsgierigheid:

Wat is bijvoorbeeld een snuffelfiets?
Hoe kunnen we onze industrie sneller laten vergroenen?
Hoe ziet een emissieloze bouwplaats eruit?
Wat deed Maaike Vollebrecht om de Nederlandse Young scientist award te winnen?

Ik geef het woord weer aan moderator Ruud Koornstra om ons deskundig naar de antwoorden te dirigeren.

En ik wens jullie allemaal een heel inspirerende dag! Dank u wel.

[1] Aan het begin van het programma stormt een groep scholieren het podium op. Ze roepen daarbij: ‘Het gaat om ónze toekomst!’

[2] TK brief 14 maart 2022

Actueel

  • vuurwerk kl

    Kun je beter knal- of siervuurwerk afsteken met het oog op het milieu? NEMO Kennislink beantwoordt vijf vragen over de (on)duurzaamheid van vuurwerk.

    27 december 2022

    Het is elk jaar weer een knalfeest. Op oudejaarsavond is de donkere hemel traditiegetrouw het decor voor ontploffende pijlen met veelkleurige vonkenregens. Vuurwerk afsteken is een spectaculaire en populaire manier om het nieuwe jaar in te luiden. 
    Wat ook elk jaar weer opduikt, in steeds sterkere mate, is de roep om een vuurwerkverbod. Dieren worden angstig van de knallen, mensen belanden met letsel in het ziekenhuis en dan zijn er nog de gevolgen voor het milieu. Kruitdampen hangen nog uren in de lucht en resten van rotjes, fonteinen en potten zwerven in de omgeving. Hoe slecht voor het milieu en het klimaat is vuurwerk afsteken eigenlijk? Twee onderzoekers van TNO, gespecialiseerd in luchtverontreiniging en pyrotechniek, geven toelichting.

    De vragen:

    Met dank aan Nemo

  • brussel pollutie

    In Brussel kan het wel !

    18 december 2022

    In Het Laatste Nieuws (www.hln.be) lezen we: "In Brussel treedt zaterdag de sensibiliserings-en interventiefase in werking, als gevolg van een te hoge concentratie stikstofdioxide en fijn stof in de lucht. Om dat terug te dringen zijn meerdere maatregelen van kracht, zoals een verbod op stoken met hout en gratis openbaar vervoer.
    De sensibiliserings-en interventiefase treedt in werking wanneer er meer dan twee dagen hoge concentraties stikstofdioxide en fijn stof worden opgemeten. Bijhorende maatregelen beslaan onder meer het verlagen van de maximumsnelheid van 50 kilometer per uur op wegen waar men doorgaans 70 of 90 kilometer per uur mag rijden, of een verbod op stoken met hout.
    Zich verplaatsen met het MIVB-net wordt gratis, net zoals een dagticket voor de deelfietsen van Villo!. Daarnaast wordt aangeraden om zich zoveel mogelijk te voet of per fiets te verplaatsen, de temperatuur binnenshuis onder de 20 graden te houden en te opteren voor carpooling en eco-driving indien pendelen of thuiswerk niet mogelijk is."
  • London 1952The Great Smog of London

    12 December 2022
    Dezer dagen is het 70 jaar geleden dat een dichte mist vijf dagen lang de straten van Londen wurgde: een ramp die duizenden mensen het leven kostte en de deur opende voor historische bescherming van het milieu *).
    Wat kunnen we daar uit leren? In de eerste plaats dat er harde maatregelen nodig zijn om de luchtkwaliteit te verbeteren, zoals in Groot Brittanie de ‘Clean Air Act’ van 1956..
    Die Clean Air Act begint met te zeggen: "Onder voorbehoud van de bepalingen van deze wet mag er geen donkere rook worden uitgestoten uit een schoorsteen van enig gebouw, en als op enige dag donkere rook wordt uitgestoten, zal de bewoner van het gebouw zich schuldig maken aan een misdrijf."
    In Nederland (en de EU) zijn al heel wat besluiten genomen om catastrofale gebeurtenissen (zoals destijds in Londen) te voorkomen maar toch vallen er elke dag nog slachtoffers van de vervuilde lucht in onze leefomgeving. Daarom zullen de advieswaarden om de luchtkwaliteit te verbeteren (o.a. fijnstof) drastisch omlaag moeten. Zie het recente RIVM-rapport. Met alleen de maatregelen zoals in het Schone Lucht Akkoord beschreven komen we er niet. Die zijn te vrijblijvend. Bovendien doet bijna driekwart van de gemeenten er niet aan mee !
     

    *) Lees hier meer over https://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_Smog_van_1952

  •  stankoverlast 1

    door veehouderijen

    December 2022

    De rechtbank in Den Haag heeft op 14 september 2022 bepaald dat de overheid de omwonenden van intensieve veehouderijen onvoldoende beschermt tegen stankoverlast en daarom een schadevergoeding moet betalen (zie o.a. de uitspraak, het tv programma Zembla en de website stankopdekaart.nl). 
    Dat is een goede ontwikkeling, maar er is meer aan de hand. 
    Stank (of eufemistisch ‘geur’ genoemd) is niet alleen irritant vanwege psychische klachten maar ook verwerpelijk door de negatieve invloed op onze gezondheid. De website van de GGD Leefomgeving geeft een goed overzicht van deze materie.
    Al in 2008 rapporteerde het RIVM (mede op basis van een uitgebreide literatuurstudie) over de gezondheidseffecten van de ‘megastallen’ voor omwonenden en werknemers als gevolg van de uitstoot van o.a. ammoniak en fijnstof alsmede bacteriën. Zie hier het rapport dat niets aan waarde heeft verloren.
    Wat heeft de overheid in die 15 jaar gedaan? Gewacht op de rechter !